receptlab24 Złóż wniosek

receptlab24 · Leki · Grupa SSRI w zestawieniu: sześć substancji, mechanizm, wskazania i działania niepożądane

Grupa SSRI w zestawieniu: sześć substancji, mechanizm, wskazania i działania niepożądane

SSRI, czyli selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, to w Polsce sześć substancji: sertralina, escitalopram, citalopram, fluoksetyna, paroksetyna i fluwoksamina. Lekarz sięga po nie w depresji, części zaburzeń lękowych i w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym (OCD). Nudności i kłopoty ze snem pojawiają się najczęściej na starcie i według ChPL zwykle słabną w kolejnych tygodniach. Spadek popędu płciowego zgłoś lekarzowi, bo ChPL opisują też zaburzenia seksualne utrzymujące się po odstawieniu leku.

Opracowanie
Redakcja receptlab24 · Nadzór merytoryczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301
Publikacja
2026-10-22

SSRI-01: lista sześciu substancji i to, co je odróżnia

Wszystkie sześć substancji ma kod ATC z podgrupy N06AB i kategorię wydania Rp. Żadna nie figuruje na wykazie substancji psychotropowych. Różnią się zakresem wskazań w ChPL, okresem półtrwania i listą leków, z którymi nie wolno ich łączyć.

Poniżej zakres każdej pozycji. Dane pochodzą z Charakterystyk Produktu Leczniczego produktów referencyjnych i z rejestru URPL.

SubstancjaWskazania w ChPL (skrót)Postaci i moce w obrocieCecha do zapamiętania
Sertralina (N06AB06)Sertralina jest wskazana w epizodach dużej depresji i zapobieganiu nawrotom, lęku napadowym, OCD (także u dzieci 6-17 lat), lęku społecznym i PTSDSertralina: tabletki powlekane 25 mg, 50 mg, 100 mg i 150 mgSertralina ma okres półtrwania około 26 godzin, a najczęstszym zgłaszanym działaniem niepożądanym są nudności
Escitalopram (N06AB10)Escitalopram jest wskazany w epizodach dużej depresji, lęku panicznym, fobii społecznej, lęku uogólnionym i OCDEscitalopram: tabletki powlekane i tabletki rozpadające się w jamie ustnej 5, 10, 15 i 20 mg oraz krople 20 mg/mlEscitalopram jest przeciwwskazany przy wydłużonym odstępie QT i razem z lekami, które wydłużają QT
Citalopram (N06AB04)Citalopram jest wskazany w zaburzeniach depresyjnych i lęku napadowym z agorafobią lub bez niejCitalopram: tabletki powlekane 10 mg, 20 mg i 40 mgCitalopram ma te same przeciwwskazania dotyczące odstępu QT co escitalopram, a okres półtrwania około 1,5 doby
Fluoksetyna (N06AB03)Fluoksetyna jest wskazana u dorosłych w epizodach dużej depresji, OCD i bulimii (jako uzupełnienie psychoterapii), a od 8. roku życia wyłącznie w epizodzie dużej depresjiFluoksetyna: kapsułki twarde 10 mg i 20 mg, tabletki 20 mg, tabletki powlekane 10 mg i 20 mgFluoksetyna i jej metabolit norfluoksetyna utrzymują się w organizmie 5-6 tygodni po ostatniej dawce
Paroksetyna (N06AB05)Paroksetyna jest wskazana w ciężkim epizodzie depresji, OCD, lęku napadowym, fobii społecznej, lęku uogólnionym i PTSDParoksetyna: tabletki 20 mg i tabletki powlekane 20 mg oraz 40 mgPrzy paroksetynie ChPL wymienia zaburzenia seksualne w kolumnie bardzo często, a przyrost masy ciała w kolumnie często
Fluwoksamina (N06AB08)Fluwoksamina jest wskazana w dużych zaburzeniach depresyjnych i OCDFluwoksamina: tabletki powlekane 50 mg i 100 mg (w obrocie jeden produkt, Fevarin)Fluwoksaminy nie wolno łączyć z tyzanidyną, pimozydem, ramelteonem ani inhibitorami MAO

SSRI-02: jak lek zmienia sygnał serotoninowy

Serotonina przenosi sygnał między neuronami. Po przekazaniu sygnału wraca do komórki nerwowej przez białko transportujące. SSRI blokują ten transporter. Serotonina dłużej zostaje w szczelinie synaptycznej, a sygnał jest silniejszy.

Słowo selektywny ma tu konkretną treść. ChPL citalopramu opisuje minimalny wpływ lub brak wpływu na wychwyt noradrenaliny, dopaminy i GABA. ChPL escitalopramu podaje, że hamowanie wychwytu serotoniny jest jedynym prawdopodobnym mechanizmem jego działania. Sertralina ma według swojej ChPL jedynie bardzo słaby wpływ na noradrenalinę i dopaminę.

Okres półtrwania, czyli czas, w którym stężenie leku we krwi spada o połowę, waha się w grupie od kilkunastu godzin do kilku dni:

  • fluwoksamina: około 13-15 godzin po pojedynczej dawce, 17-22 godziny przy dawkowaniu wielokrotnym;
  • paroksetyna: zmienny, najczęściej około jednej doby;
  • sertralina: średnio około 26 godzin (zakres 22-36 godzin);
  • escitalopram: około 30 godzin;
  • citalopram: około 1,5 doby;
  • fluoksetyna: 4-6 dni, a jej aktywny metabolit norfluoksetyna 4-16 dni.

SSRI-03: zakres wskazań i czas do pierwszej poprawy

Wspólny mianownik całej grupy to depresja. Pięć z sześciu substancji ma w ChPL także OCD. Zaburzenia lękowe obejmuje sertralina, escitalopram, citalopram i paroksetyna, przy czym zakres różni się między nimi: lęk uogólniony wymieniają ChPL escitalopramu i paroksetyny, PTSD ChPL sertraliny i paroksetyny. Fluoksetyna jako jedyna ma wskazanie w bulimii.

U dzieci i młodzieży zakres jest wąski. Fluoksetyna u osób w wieku 8-18 lat ma jedno zarejestrowane wskazanie: epizod dużej depresji o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, gdy psychoterapia nie przyniosła odpowiedzi. Sertralina ma wskazanie w OCD od 6. roku życia.

SSRI nie działają doraźnie. ChPL escitalopramu podaje, że działanie przeciwdepresyjne pojawia się zazwyczaj po 2-4 tygodniach. Według ChPL paroksetyny poprawa zaczyna się po pierwszym tygodniu, a widoczna jest od drugiego. ChPL sertraliny dopuszcza początek działania w ciągu 7 dni, ale trwały efekt wymaga dłuższego leczenia. Po ustąpieniu objawów depresji ChPL escitalopramu zaleca kontynuację przez co najmniej 6 miesięcy.

Wybór konkretnej substancji, dawki i czasu leczenia to decyzja psychiatry na wizycie. Pierwszego doboru leku nie przeprowadza się przez formularz.

SSRI-04: działania niepożądane w liczbach z ChPL

ChPL escitalopramu podaje, że działania niepożądane występują najczęściej w pierwszym lub drugim tygodniu, a potem ich nasilenie i częstość zwykle maleją. ChPL citalopramu opisuje to samo w odniesieniu do pierwszych dwóch tygodni. Przy fluwoksaminie nudności zwykle zmniejszają się w ciągu dwóch pierwszych tygodni.

Dla sertraliny ChPL podaje odsetki z połączonej analizy badań z grupą placebo. W kolumnie bardzo często (co najmniej 1 na 10 osób) są między innymi:

  • nudności: 24%;
  • bóle głowy: 21%;
  • bezsenność: 19%;
  • biegunka: 18%;
  • suchość w ustach: 14%;
  • senność: 13%;
  • zawroty głowy: 11%.

SSRI-05: sfera seksualna, masa ciała i inne pozycje do obserwacji

Osłabienie popędu płciowego, zaburzenia wytrysku i brak orgazmu powtarzają się w ChPL całej grupy. U mężczyzn leczonych sertraliną z powodu lęku społecznego niezdolność do ejakulacji wystąpiła u 14%, wobec 0% w grupie placebo. ChPL escitalopramu i fluwoksaminy opisują też przypadki zaburzeń seksualnych, które utrzymywały się po przerwaniu SSRI. Jeśli to Cię dotyczy, powiedz o tym lekarzowi. Nie jest to jednak powód, by przerwać lek samodzielnie.

Zmiana masy ciała nie jest jednakowa w grupie. Dane z ChPL:

  • escitalopram: przyrost masy ciała i zwiększenie łaknienia w kolumnie często, spadek masy ciała w kolumnie niezbyt często;
  • paroksetyna: przyrost masy ciała w kolumnie często;
  • citalopram: spadek masy ciała w kolumnie często, przyrost w kolumnie niezbyt często;
  • fluoksetyna: spadek masy ciała i zmniejszenie apetytu w kolumnie często;
  • sertralina: spadek i przyrost masy ciała w kolumnie niezbyt często;
  • fluwoksamina: zmiany masy ciała w obie strony z częstością nieznaną.

SSRI-06: ostrzeżenie z punktu 4.4 na pierwsze tygodnie

Ten zapis znajdziesz w ChPL każdego leku przeciwdepresyjnego. Na początku terapii i po każdej korekcie dawki lęk, niepokój oraz myśli samobójcze potrafią się chwilowo nasilić. ChPL sertraliny przywołuje metaanalizę, w której ryzyko zachowań samobójczych było wyższe u leczonych w wieku poniżej 25 lat. Poprawa bywa odroczona o kilka tygodni, więc ChPL zaleca ścisłą obserwację, w którą warto włączyć bliskich.

Gdy zauważysz u siebie narastające myśli samobójcze albo nagłą zmianę zachowania, kontaktuj się z lekarzem bez zwłoki. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia wybierz 112.

Drugi sygnał to akatyzja, czyli przykry wewnętrzny niepokój z niemożnością usiedzenia w miejscu. ChPL sertraliny podaje, że najczęściej pojawia się w pierwszych tygodniach terapii i że u takich pacjentów zwiększenie dawki może być szkodliwe.

SSRI-07: połączenia, które ChPL wyklucza

W całej grupie przeciwwskazane jest skojarzenie z nieodwracalnymi inhibitorami MAO, bo grozi zespołem serotoninowym (pobudzenie, drżenie, gorączka). ChPL określają też minimalne przerwy przy przechodzeniu z jednego leku na drugi. Ich długość w Twoim przypadku ustala lekarz.

Pozycje swoiste dla pojedynczych substancji:

  • escitalopram i citalopram: rozpoznane wydłużenie QT, wrodzony zespół długiego QT, a także inne leki wydłużające QT przyjmowane w tym samym czasie; obie ChPL wykluczają też moklobemid, a linezolid escitalopram wyklucza bezwzględnie, citalopram chyba że możliwa jest ścisła obserwacja kliniczna i kontrola ciśnienia;
  • sertralina: pimozyd;
  • paroksetyna: tiorydazyna oraz pimozyd;
  • fluoksetyna: metoprolol podawany w niewydolności serca;
  • fluwoksamina: tyzanidyna, pimozyd, ramelteon.

SSRI-08: hydroksyzyna obok escitalopramu lub citalopramu

To połączenie wymaga osobnej linii w protokole. Charakterystyka hydroksyzyny przeciwwskazuje ją każdemu, kto przyjmuje lek wydłużający odstęp QT. W dokumentach EMA citalopram i escitalopram są na tej liście wymienione wprost, a powodem jest ryzyko zaburzeń rytmu serca. Jeśli masz w domu oba leki od różnych lekarzy, pokaż oba opakowania lekarzowi przed kolejną dawką.

SSRI-09: zespół odstawienny, przebieg i skala

Po przerwaniu SSRI objawy są częste, zwłaszcza gdy lek znika z dnia na dzień. Wyniki badań klinicznych zapisane w ChPL, zestawione parami (grupa przerywająca kontra grupa porównawcza):

  • sertralina: 23% kontra 12% u osób, które dalej brały lek;
  • escitalopram: mniej więcej 25% kontra 15% na placebo;
  • citalopram: 40% kontra 20% u kontynuujących;
  • paroksetyna: 30% kontra 20% na placebo;
  • fluoksetyna: blisko 60% w obu grupach, przy czym ciężki przebieg miało 17% kontra 12%.

SSRI-10: co czujesz po przerwaniu i jak długo to trwa

Typowy zestaw to zawroty głowy, mrowienie lub uczucie przebiegającego prądu, kłopoty ze snem z żywymi snami, rozdrażnienie albo lęk, mdłości, drżenie i ból głowy. Start przypada zwykle na pierwsze dni bez leku. Większość osób ma to za sobą w ciągu około dwóch tygodni, jednak u niektórych dolegliwości ciągną się 2-3 miesiące, a bywa że dłużej.

Na skalę objawów wpływa długość terapii, wysokość dawki i to, jak szybko się ją redukuje. Z tego powodu ChPL każą schodzić z dawki stopniowo, w perspektywie tygodni lub miesięcy. Harmonogram układa lekarz. Bardzo rzadko objawy zgłaszano nawet po jednej przypadkowo pominiętej tabletce.

Długi okres półtrwania fluoksetyny sprawia, że lek schodzi z organizmu wolniej niż pozostałe pozycje z listy. Nie traktuj tego jako zachęty do samodzielnych zmian. Każde odstawienie i każda zamiana jednego SSRI na inny przechodzi przez lekarza.

SSRI-11: recepta na kontynuację i kontrola w trakcie leczenia

SSRI są wydawane na receptę Rp. Nie są substancjami psychotropowymi w rozumieniu wykazu, więc nie obejmuje ich reguła 3 miesięcy od ostatniego badania przewidziana dla grup II-P, III-P i IV-P. Recepta na kontynuację bez badania opiera się na art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza: musi ją uzasadniać stan zdrowia opisany w dokumentacji.

W receptlab24 przez wniosek o e-receptę psychiatryczną możesz poprosić o kontynuację leczenia, które prowadzi już psychiatra. Wypełniasz formularz z wywiadem i dołączasz dokumentację. Wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Lekarz może odmówić, na przykład gdy brakuje dokumentacji, gdy objawy się pogorszyły albo gdy potrzebna jest zmiana leku. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

ChPL wymieniają hiponatremię, czyli niski poziom sodu, obserwowaną głównie u osób starszych, oraz skłonność do krwawień, na przykład wybroczyn i krwawień z przewodu pokarmowego. Jeśli lekarz zleci badania kontrolne, zakres opisuje strona o badaniach przy lekach przyjmowanych stale.

Substancje z tej grupy

Sertralina selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) Sertralina (SSRI): depresja, lęk napadowy, ZO-K, fobia społeczna, PTSD
Escitalopram selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) Escitalopram (SSRI): depresja, lęk paniczny i uogólniony, fobia społeczna, ZO-K
Citalopram selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) Citalopram: lek przeciwdepresyjny SSRI na depresję i zespół lęku napadowego (Rp)
Fluoksetyna selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) SSRI: depresja, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, bulimia
Paroksetyna selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) Paroksetyna: lek z grupy SSRI na depresję, zaburzenia lękowe, OCD i PTSD

Pytania i odpowiedzi

Po którym SSRI waga zmienia się najmniej?

Nie ma substancji z gwarancją stałej wagi. ChPL podają różne dane: przy paroksetynie i escitalopramie przyrost masy ciała jest w kolumnie często, przy citalopramie i fluoksetynie częściej występuje spadek, a przy sertralinie zmiany są niezbyt częste. Reakcja jest indywidualna, a wybór leku zależy przede wszystkim od rozpoznania i wcześniejszych odpowiedzi na leczenie. Ustala go psychiatra.

SSRI kontra SNRI: który mechanizm jest szerszy?

Szerszy jest mechanizm SNRI. SSRI hamują wychwyt zwrotny głównie serotoniny, a SNRI, takie jak wenlafaksyna i duloksetyna, serotoniny i noradrenaliny. Wskazania obu grup częściowo się pokrywają, różnią się profilem działań niepożądanych i przeciwwskazaniami. Duloksetyna ma na przykład w ChPL wskazanie w bólu w obwodowej neuropatii cukrzycowej. Obie grupy obejmuje to samo ostrzeżenie z punktu 4.4 i obie odstawia się stopniowo.

Czy po SSRI organizm domaga się leku jak po benzodiazepinie?

Nie w tym sensie. ChPL paroksetyny wprost pisze, że objawy odstawienia nie oznaczają, że lek uzależnia, a ChPL fluwoksaminy, że dane nie wskazują na uzależnienie. Tabela 4.8 sertraliny wymienia uzależnienie od leku w kolumnie rzadko. Objawy po nagłym przerwaniu są natomiast częste, dlatego dawkę zmniejsza się stopniowo według planu lekarza.

Po jakim okresie przyjmowania SSRI widać poprawę nastroju?

Zwykle po 2-4 tygodniach regularnego przyjmowania. Tak podaje ChPL escitalopramu dla działania przeciwdepresyjnego. ChPL paroksetyny opisuje początek poprawy po tygodniu i wyraźniejszy efekt od drugiego tygodnia. W tym okresie działania niepożądane bywają silniejsze niż później, a ostrzeżenie z punktu 4.4 dotyczy właśnie pierwszych tygodni. Wątpliwości omów z lekarzem prowadzącym.

Strona pełni funkcję informacyjną i nie zastępuje decyzji lekarskiej. O rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz znający Twój stan. Bezpośrednie zagrożenie życia wymaga wezwania pomocy pod numerem 112.