receptlab24 · Leki · Karbamazepina
Karta pozycji KBZ: karbamazepina, wskazania, badania kontrolne i bezpieczeństwo
Karbamazepina to lek przeciwpadaczkowy i normotymiczny (stabilizator nastroju). Według ChPL stosuje się ją w padaczce, w nerwobólu nerwu trójdzielnego, w zespole maniakalnym i w zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej, a także w alkoholowym zespole abstynencyjnym. Wydaje się ją na receptę (Rp). Poniżej masz zestawienie faktów z ChPL Tegretol, z naciskiem na badania kontrolne i interakcje.
Metryka preparatu
- Nazwa
- Karbamazepina
- Substancja czynna
- Carbamazepinum
- Obszar
- lek normotymiczny (stabilizator nastroju)
- Kategoria wydawania
- Rp
- Pozycja cennika
- E-Recepta, 59,00 zł
- Publikacja karty
- 2026-11-21
KBZ-01. Profil substancji
Karbamazepina to pochodna dibenzoazepiny (kod ATC N03AF01). ChPL Tegretolu zalicza ją do leków o działaniu przeciwpadaczkowym, neurotropowym i psychotropowym. W psychiatrii nazywa się ją lekiem normotymicznym, czyli stabilizatorem nastroju. Wszystkie postaci mają kategorię Rp.
Postaci i moce w obrocie: tabletki 200 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu 200 mg, 300 mg, 400 mg i 600 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu 200 mg i 400 mg oraz zawiesina doustna 20 mg/ml. Postać i moc dobiera lekarz.
KBZ-02. Wskazania z ChPL Tegretol
ChPL zaznacza, że lek jest zazwyczaj nieskuteczny w napadach nieświadomości (petit mal) i w napadach mioklonicznych, a u osób z mieszanymi napadami może je zaostrzyć.
- Padaczka: napady częściowe proste i złożone, napady uogólnione toniczno-kloniczne, postaci mieszane; w monoterapii lub w leczeniu skojarzonym;
- Zespół maniakalny oraz zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej;
- Alkoholowy zespół abstynencyjny;
- Nerwoból nerwu trójdzielnego: idiopatyczny i w przebiegu stwardnienia rozsianego; także idiopatyczny nerwoból nerwu językowo-gardłowego.
KBZ-03. Mechanizm i czas działania
Według ChPL karbamazepina stabilizuje błony nadpobudliwych komórek nerwowych, głównie przez blokadę kanałów sodowych, i hamuje uwalnianie glutaminianu. Działanie w manii może wynikać z hamowania obrotu dopaminy i noradrenaliny.
Stężenie we krwi osiąga stan stacjonarny w ciągu około 1-2 tygodni. Czas ten zależy m.in. od autoindukcji, czyli przyspieszania własnego rozkładu przez lek, oraz od innych przyjmowanych leków. ChPL nie podaje jednego terminu, po którym ustępują objawy manii czy bólu.
Dawkę ustala lekarz i może zlecić oznaczenie stężenia karbamazepiny we krwi. Działania niepożądane zależne od dawki zwykle ustępują w ciągu kilku dni, samoistnie lub po korekcie dawki przez lekarza.
KBZ-04. Działania niepożądane: zestawienie z tabeli 4.8
ChPL podkreśla, że objawy ze strony układu nerwowego i przewodu pokarmowego pojawiają się głównie na początku leczenia, zwłaszcza przy zbyt dużej dawce początkowej i u osób starszych. Zawroty głowy, senność i niezborność zwiększają ryzyko upadków.
- bardzo często (co najmniej 1 osoba na 10): niezborność ruchów (ataksja), zawroty głowy, senność, nudności, wymioty, zmęczenie, pokrzywka i alergiczne zapalenie skóry, zmniejszenie liczby białych krwinek, wzrost GGTP;
- często (od 1 do 10 osób na 100): podwójne widzenie, ból głowy, nieostre widzenie, suchość w ustach, obrzęki i zatrzymanie płynów, zwiększenie masy ciała, obniżenie stężenia sodu, zmniejszenie liczby płytek krwi, eozynofilia, wzrost fosfatazy zasadowej.
KBZ-05. Sygnały alarmowe
Natychmiast skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawi się gorączka, ból gardła, wysypka, owrzodzenia w jamie ustnej, łatwe siniaczenie, wybroczyny lub plamica. Mogą to być pierwsze objawy zaburzeń krwi, reakcji skórnej albo uszkodzenia wątroby.
Ciężkie reakcje skórne (zespół Stevensa-Johnsona, martwica toksyczno-rozpływna naskórka) w populacjach głównie europejskich dotyczą 1 do 6 na 10 000 nowych pacjentów. Większość przypadków występuje w pierwszych miesiącach leczenia. Ryzyko wiąże się z allelami HLA-B*1502 i HLA-A*3101, dlatego u osób z grup ryzyka lekarz może rozważyć test genetyczny przed włączeniem leku.
ChPL opisuje też przypadki myśli i zachowań samobójczych przy lekach przeciwpadaczkowych. Zmiany nastroju zgłoś lekarzowi; w bezpośrednim zagrożeniu życia wezwij pomoc pod numerem 112.
KBZ-06. Panel badań kontrolnych
ChPL wymienia badania przed rozpoczęciem leczenia i okresowo w jego trakcie. Częstotliwość ustala lekarz.
- Morfologia z płytkami krwi, retykulocyty, żelazo w surowicy: wartości wyjściowe i kontrole okresowe. Jak czytać wynik: morfologia krwi krok po kroku.
- Próby wątrobowe: przed leczeniem i regularnie, zwłaszcza u osób starszych i z chorobą wątroby. Opis parametrów: ALT, AST i GGTP.
- Badanie moczu i mocznik: przed leczeniem i okresowo.
- Sód: u osób z grup ryzyka przed leczeniem, po około dwóch tygodniach, potem co miesiąc przez pierwsze trzy miesiące albo według potrzeb klinicznych.
- Tarczyca: karbamazepina może obniżać stężenie hormonów tarczycy; przy leczeniu niedoczynności ChPL sugeruje kontrolę. Zobacz TSH i wynik tarczycy.
KBZ-07. Masa ciała
Zwiększenie masy ciała ChPL wymienia w grupie działań częstych (od 1 do 10 osób na 100), razem z obrzękami i zatrzymaniem płynów. Te zmiany mogą wiązać się z efektem podobnym do działania hormonu antydiuretycznego, który obniża też stężenie sodu.
Szybki przyrost masy, obrzęki, ból głowy, splątanie lub wymioty zgłoś lekarzowi: przy niskim sodzie to sygnały do pilnej kontroli. Zestaw wyników dla osób na lekach przewlekłych opisuje strona badania kontrolne przy lekach stałych.
KBZ-08. Alkohol, auto, ciąża, karmienie i antykoncepcja
- Alkohol: karbamazepina może zmniejszać tolerancję alkoholu. ChPL wskazuje, by w czasie leczenia wstrzymać się od picia.
- Prowadzenie pojazdów: zawroty głowy, senność, niezborność, podwójne lub nieostre widzenie mogą osłabić reakcje, zwłaszcza na początku leczenia i przy ustalaniu dawki. ChPL zaleca szczególną ostrożność.
- Antykoncepcja: lek może spowodować nieskuteczność antykoncepcji hormonalnej. ChPL zaleca skuteczną antykoncepcję w trakcie leczenia i przez 2 tygodnie po jego zakończeniu, a na czas leczenia metodę inną niż hormonalna.
- Ciąża: narażenie płodu wiąże się z 2-3 razy większą częstością poważnych wad rozwojowych niż w populacji ogólnej (tam 2-3%). Karbamazepiny nie należy stosować w ciąży, chyba że po rozważeniu alternatyw korzyści przeważają nad ryzykiem. Planowanie ciąży omów z lekarzem przed odstawieniem antykoncepcji. Leku nie przerywaj nagle: grozi to napadami.
- Karmienie piersią: stężenie w mleku wynosi 25-60% stężenia we krwi. Karmienie jest możliwe, jeśli dziecko jest obserwowane w kierunku senności, zmian skórnych i żółtaczki.
KBZ-09. Interakcje: silny induktor enzymów
Karbamazepina silnie indukuje CYP3A4 i inne enzymy wątroby, więc przyspiesza rozkład wielu leków. Zakres wymagający uwagi lekarza:
- Przeciwwskazane: inhibitory MAO; trzeba je odstawić co najmniej 2 tygodnie przed karbamazepiną.
- Leki przeciwzakrzepowe: warfaryna, acenokumarol, rywaroksaban, dabigatran, apiksaban, edoksaban; spadek stężenia leków doustnych bezpośrednio działających niesie ryzyko zakrzepicy.
- Leki psychiatryczne: m.in. arypiprazol, kwetiapina, olanzapina, rysperydon, mirtazapina, sertralina, citalopram, trazodon, bupropion, alprazolam, lamotrygina; ich działanie może słabnąć.
- Wzrost stężenia karbamazepiny: m.in. antybiotyki makrolidowe, azolowe leki przeciwgrzybicze, fluoksetyna, paroksetyna, sok grejpfrutowy.
- Inne: lewotyroksyna, kortykosteroidy, część statyn (simwastatyna, atorwastatyna, lowastatyna); z litem i neuroleptykami możliwe nasilenie objawów neurologicznych, z hydrochlorotiazydem i furosemidem objawowa hiponatremia; ziele dziurawca obniża stężenie karbamazepiny.
KBZ-10. Uzależnienie i status prawny
ChPL Tegretolu nie opisuje uzależnienia od karbamazepiny. Słowo „psychotropowy” w opisie grupy oznacza działanie na psychikę, nie status prawny: karbamazepina nie jest substancją psychotropową w rozumieniu polskiego wykazu, więc nie dotyczą jej zasady recept dla grup II-P, III-P i IV-P.
Brak uzależnienia nie oznacza, że lek można przerwać dowolnie. Karbamazepiny nie kupisz bez recepty; nielegalne źródła niosą ryzyko podróbek o nieznanym składzie.
KBZ-11. Odstawienie i zmiana leku tylko z lekarzem
Nagłe przerwanie leczenia może wywołać napady padaczkowe. ChPL przewiduje odstawianie stopniowe, przez okres 6 miesięcy; tempo w twoim przypadku ustala lekarz. Gdy przerwanie musi nastąpić szybko, zamiana na inny lek przeciwpadaczkowy odbywa się pod osłoną odpowiedniego leku, co również prowadzi lekarz.
Pacjentom, u których wystąpiła nadwrażliwość na karbamazepinę, ChPL każe przekazać, że około 25-30% z nich może zareagować także na okskarbazepinę. Ma to znaczenie przy wyborze następcy.
KBZ-12. Tegretol, Amizepin i inne zamienniki
Produkty z karbamazepiną w obrocie: Tegretol, Tegretol CR 200 i CR 400, Amizepin, Finlepsin, Finlepsin 200 retard i 400 retard, Neurotop retard 300 i 600, Karbamazepina Tillomed. Zamiennik w aptece musi mieć tę samą substancję, moc i postać.
Tabletki zwykłe i o przedłużonym lub zmodyfikowanym uwalnianiu różnią się sposobem uwalniania leku, więc nie są ze sobą wymienne bez decyzji lekarza.
KBZ-13. Kontynuacja leczenia przez wniosek online
Rozpoznanie i pierwszy dobór karbamazepiny należą do neurologa albo psychiatry na wizycie. Przez wniosek o e-receptę możesz poprosić o kontynuację leczenia, które już prowadzisz i masz udokumentowane. Przy chorobie dwubiegunowej możesz też skorzystać z wniosku psychiatrycznego.
Procedura: formularz z wywiadem, ocena wniosku przez lekarza (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), pytania dodatkowe na czacie. Receptę bez badania na kontynuację dopuszcza art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Lekarz może poprosić o dokumentację, także o aktualne wyniki badań; masz na nią 48 godzin.
Lekarz może odmówić, np. przy braku kontroli badań lub nowych objawach. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tegretol (URPL)
- Ulotka dla pacjenta Tegretol (URPL)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139)
- Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. 2026 poz. 37)
Przebieg wniosku
01
Arkusz otwiera się z wpisaną nazwą
Rubryka preparatu jest wypełniona wstępnie wartością: Karbamazepina. Możesz ją zmienić.
02
Uzupełniasz wywiad i załączniki
Podajesz choroby towarzyszące, uczulenia oraz pozostałe leki. Możesz dołączyć wynik badania.
03
Opłacasz konsultację
Pozycja cennika wynosi 59,00 zł; płatność następuje po wypełnieniu arkusza.
04
Lekarz rozpatruje wniosek
Lekarz może dopytać na czacie. Wystawiony dokument uruchamia wysyłkę kodu e-mailem.
Decyzję o recepcie na Karbamazepina podejmuje lekarz. Opłata dotyczy jego pracy nad wnioskiem, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi.
Dane placówki
Rejestr
Podmiot leczniczy wpisany do RPWDL pod nr 000000307381 (zakład leczniczy: MEDINOW CENTRUM MEDYCZNE, REGON 54482584800013).
Lekarz
lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301.
Realizacja
Lekarz może dopytać na czacie, a o recepcie decyduje sam.
Opłata
Płacisz za ocenę lekarza, nie za dokument; przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi.
Pytania i odpowiedzi: Karbamazepina
Przy jakich chorobach stosuje się karbamazepinę?
ChPL Tegretol wymienia padaczkę z napadami częściowymi i uogólnionymi toniczno-klonicznymi, zespół maniakalny i zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej, alkoholowy zespół abstynencyjny oraz nerwoból nerwu trójdzielnego, także w stwardnieniu rozsianym, i nerwoból nerwu językowo-gardłowego. W napadach nieświadomości i mioklonicznych lek jest zazwyczaj nieskuteczny.
Jak długo trzeba czekać na działanie karbamazepiny?
ChPL nie podaje jednego terminu, po którym ustępują objawy manii lub bólu. Podaje natomiast, że stężenie leku we krwi stabilizuje się w ciągu około 1-2 tygodni, zależnie od autoindukcji i innych leków. Dawkę dobiera lekarz, czasem na podstawie oznaczenia stężenia we krwi. Działania niepożądane zależne od dawki zwykle mijają w ciągu kilku dni.
Czy karbamazepina uzależnia i czy jest psychotropem?
ChPL nie opisuje uzależnienia od karbamazepiny. ChPL nazywa ją lekiem o działaniu psychotropowym, bo wpływa na nastrój, ale prawnie nie jest substancją psychotropową, bo nie ma jej w polskim wykazie. Ma kategorię Rp. Mimo to nie wolno jej odstawiać nagle: przerwanie leczenia może wywołać napady padaczkowe.
Czy podczas leczenia karbamazepiną można pić alkohol?
ChPL wskazuje, by w czasie leczenia wstrzymać się od picia alkoholu, bo karbamazepina może zmniejszać jego tolerancję. Lek sam w sobie bardzo często powoduje zawroty głowy, senność i niezborność ruchów, a alkohol może te objawy nasilać i zwiększać ryzyko upadków. Jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi przy ocenie leczenia.
Czy masa ciała rośnie w trakcie leczenia karbamazepiną?
Może. ChPL wymienia zwiększenie masy ciała w grupie działań częstych, dotyczących od 1 do 10 osób na 100, razem z obrzękami i zatrzymaniem płynów. Te zmiany mogą łączyć się z obniżeniem stężenia sodu. Szybki przyrost masy, obrzęki, ból głowy lub splątanie zgłoś lekarzowi, który może zlecić kontrolę sodu we krwi.
Jak odstawić karbamazepinę bezpiecznie?
Wyłącznie według planu lekarza. Nagłe przerwanie leczenia może wywołać napady padaczkowe, dlatego ChPL przewiduje odstawianie stopniowe, rozłożone na 6 miesięcy. Gdy lek trzeba zakończyć szybko, lekarz przeprowadza zamianę pod osłoną innego leku przeciwpadaczkowego. Kobiety planujące ciążę powinny omówić zmianę leczenia z lekarzem przed odstawieniem antykoncepcji.
E-recepta na karbamazepinę: kiedy wniosek online wystarczy?
Tak, jeśli to kontynuacja leczenia, które już prowadzisz i masz udokumentowane. Wypełniasz formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe padają na czacie. Lekarz może poprosić o dokumentację, w tym wyniki badań krwi, i może odmówić. Pierwszy dobór leku to sprawa dla neurologa lub psychiatry. Karbamazepiny nie kupisz bez recepty, a nielegalne oferty grożą podróbką.
Pozostałe karty
Karta opisuje procedurę i nie zastępuje decyzji lekarskiej. Poza jej zakresem pozostaje dawkowanie oraz sposób stosowania preparatu: o tym rozstrzyga lekarz. Bezpośrednie zagrożenie życia wymaga wezwania pomocy pod numerem 112.
Redakcja receptlab24 · Nadzór merytoryczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301