receptlab24 · Leki · Olanzapina
Olanzapina w karcie OLZ: zakres wskazań, profil działań niepożądanych, badania
Olanzapina to lek przeciwpsychotyczny (ATC N05AH03), który według ChPL leczy schizofrenię oraz średnio nasilone i ciężkie epizody manii, a u osób dobrze reagujących zapobiega nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej. Postaci doustne wydaje się na receptę Rp. Bardzo częste działania niepożądane to przyrost masy ciała, senność, spadki ciśnienia przy wstawaniu i wzrost prolaktyny, dlatego ChPL zaleca kontrolę wagi, glukozy i lipidów według określonego harmonogramu.
Metryka preparatu
- Nazwa
- Olanzapina
- Substancja czynna
- Olanzapinum
- Obszar
- lek przeciwpsychotyczny
- Kategoria wydawania
- Rp
- Pozycja cennika
- E-Recepta Psychiatryczna, 250,00 zł
- Publikacja karty
- 2026-11-15
OLZ-01 Identyfikacja substancji
Olanzapina (Olanzapinum) to lek z grupy przeciwpsychotycznych, w ChPL opisany jako przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny i stabilizujący nastrój. Dane na tej stronie pochodzą z Charakterystyki Produktu Leczniczego preparatu Zolafren z rejestru URPL. Inne preparaty mogą różnić się wskazaniami, mocami i postaciami, więc sprawdzaj ulotkę swojego opakowania.
- Kod ATC: N05AH03.
- Kategoria wydania: Rp dla tabletek, tabletek powlekanych, tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej, kapsułek i proszku do roztworu do wstrzykiwań.
- Wyjątek: zawiesina do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu ma kategorię Rpz (do zastrzeżonego stosowania).
- Wykaz substancji psychotropowych: olanzapiny w nim nie ma.
- Średni okres półtrwania u młodszych zdrowych osób: 33,8 godziny, a u zdrowych osób w wieku 65 lat i więcej: 51,8 godziny (ChPL, punkt 5.2).
OLZ-02 Na co jest olanzapina według punktu 4.1
ChPL wymienia u dorosłych cztery pozycje. Wszystkie dotyczą dwóch chorób: schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej.
Poza zakresem: ChPL nie zaleca olanzapiny osobom poniżej 18 lat, osobom z psychozą lub zaburzeniami zachowania w przebiegu otępienia (w badaniach u starszych pacjentów zgony wystąpiły u 3,5% leczonych wobec 1,5% w grupie placebo) ani w psychozie wywołanej agonistami dopaminy u osób z chorobą Parkinsona. Przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na składniki i stwierdzone ryzyko jaskry z wąskim kątem przesączania.
Więcej o leczonych chorobach przeczytasz w opisie schizofrenii i w materiale o chorobie dwubiegunowej.
- leczenie schizofrenii;
- długookresowe leczenie podtrzymujące w schizofrenii u osób, które dobrze odpowiedziały na początku terapii;
- leczenie średnio nasilonych i ciężkich epizodów manii;
- zapobieganie nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej, jeśli epizod manii dobrze reagował na olanzapinę.
OLZ-03 Jak działa olanzapina i kiedy widać efekt
Olanzapina łączy się z wieloma typami receptorów: serotoninowymi (5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6), dopaminowymi D1-D5, muskarynowymi M1-M5, alfa1-adrenergicznymi i histaminowymi H1. Silniej obsadza receptory 5HT2 niż D2 i wybiórczo hamuje neurony dopaminowe układu mezolimbicznego, w niewielkim stopniu dotykając dróg ruchowych w prążkowiu.
Według ChPL poprawa przy lekach przeciwpsychotycznych może nastąpić po kilku dniach albo po kilku tygodniach, a w tym czasie stan pacjenta trzeba dokładnie monitorować. W badaniach nad manią olanzapina po trzech tygodniach skuteczniej niż placebo zmniejszała objawy.
Czy olanzapina uspokaja? Senność należy do jej bardzo częstych działań niepożądanych. Wyciszenie w pierwszych dniach to jednak skutek uboczny, a nie miara tego, czy leczenie choroby działa.
Pokarm nie wpływa na wchłanianie. Palenie tytoniu przyspiesza rozkład olanzapiny i skraca jej okres półtrwania, a u kobiet jest on nieco dłuższy niż u mężczyzn. Dlatego rzucenie lub rozpoczęcie palenia zgłoś lekarzowi. Dawkę ustala lekarz.
OLZ-04 Profil działań niepożądanych w liczbach
Skala częstości w ChPL: bardzo często to co najmniej 1 na 10 osób, często to od 1 na 100 do 1 na 10.
Bardzo często: przyrost masy ciała, senność, niedociśnienie ortostatyczne (spadek ciśnienia przy wstawaniu), wzrost stężenia prolaktyny w osoczu.
Często: zawroty głowy, akatyzja (przymus ruchu), parkinsonizm, dyskinezy, zwiększony apetyt, wzrost cholesterolu, glukozy i triglicerydów, cukromocz, łagodne działanie przeciwcholinergiczne z zaparciem i suchością w ustach, przejściowy bezobjawowy wzrost ALT i AST, wysypka, bóle stawów, zaburzenia erekcji i spadek libido, osłabienie, zmęczenie, obrzęki, gorączka, eozynofilia, leukopenia i neutropenia.
Prolaktyna: w badaniach do 12 tygodni przekroczyła górną granicę normy u około 30% osób z prawidłowym wynikiem wyjściowym, zwykle łagodnie, poniżej dwukrotności normy.
Rzadsze, ale istotne sygnały, przy których od razu kontaktujesz się z lekarzem:
- bardzo wysoka gorączka ze sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i wahaniami tętna lub ciśnienia - podejrzenie złośliwego zespołu neuroleptycznego;
- silne pragnienie, częste oddawanie moczu, nadmierny głód i osłabienie - możliwa hiperglikemia;
- mimowolne ruchy ust, języka lub twarzy - możliwe późne dyskinezy;
- zażółcenie skóry lub oczu - przy zapaleniu wątroby ChPL nakazuje przerwać leczenie;
- ból i obrzęk łydki lub nagła duszność - możliwa zakrzepica;
- myśli samobójcze lub gwałtowne pogorszenie stanu; w bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
OLZ-05 Masa ciała i harmonogram badań z ChPL
Przyrost masy ciała ChPL opisuje szczegółowo, z podziałem na progi. Po krótkim leczeniu (mediana 47 dni) przybranie co najmniej 7% wagi wyjściowej dotyczyło 22,2% pacjentów, co najmniej 15% - 4,2%, a co najmniej 25% - 0,8%. Przy leczeniu trwającym przynajmniej 48 tygodni te same progi przekroczyło odpowiednio 64,4%, 31,7% i 12,3% leczonych.
ChPL podaje przykładowy harmonogram kontroli. To terminy badań, a nie zmiany leczenia:
Wyniki lipidów pomoże ci odczytać poradnik o lipidogramie, a enzymy wątrobowe - tekst o próbach wątrobowych.
- masa ciała: przed rozpoczęciem leczenia, po 4, 8 i 12 tygodniach, potem raz na kwartał;
- glukoza we krwi: przed rozpoczęciem, po 12 tygodniach, potem raz na rok;
- lipidy: przed rozpoczęciem, po 12 tygodniach, potem co 5 lat;
- ciśnienie tętnicze: okresowo u osób po 65. roku życia;
- aminotransferazy: kontrola przy podwyższonych wynikach, chorobie wątroby lub lekach obciążających wątrobę.
OLZ-06 Alkohol, interakcje i prowadzenie pojazdów
Olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego ChPL wymaga ostrożności u osób pijących alkohol i biorących inne leki hamujące ten układ. Połączenie nasila senność i zawroty głowy, a przy spadkach ciśnienia zwiększa ryzyko upadku. Ustal z lekarzem, czy w twoim leczeniu jest miejsce na alkohol.
Fluwoksamina, inhibitor CYP1A2, zwiększała pole pod krzywą stężenia olanzapiny średnio o 52% u niepalących kobiet i o 108% u palących mężczyzn. Podobnie może działać cyprofloksacyna. Palenie tytoniu i karbamazepina obniżają stężenie leku, a węgiel aktywowany zmniejsza jego wchłanianie o 50-60%.
Ostrożności wymaga łączenie z lekami wydłużającymi odstęp QTc. Z walproinianem często zgłaszano neutropenię. U osób z chorobą Parkinsona i otępieniem ChPL nie zaleca łączenia z lekami przeciwparkinsonowskimi.
Za kierownicą: olanzapina może wywołać senność i zawroty głowy, więc ChPL każe zachować szczególną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn.
OLZ-07 Ciąża, poród i karmienie
Brak odpowiednich kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. ChPL dopuszcza olanzapinę w ciąży tylko wtedy, gdy spodziewana korzyść dla matki przeważa nad ryzykiem dla płodu. Zajście w ciążę lub jej planowanie zgłoś lekarzowi. U noworodków po ekspozycji w trzecim trymestrze mogą wystąpić objawy pozapiramidowe lub odstawienne, na przykład drżenie, senność, zaburzenia oddychania lub karmienia.
Olanzapina przenika do mleka. Średnia ekspozycja niemowlęcia wynosiła 1,8% dawki matki w przeliczeniu na kilogram masy ciała. ChPL mówi wprost: pacjentkom powinno się odradzać karmienie piersią w czasie leczenia.
OLZ-08 Psychotrop czy nie i co z uzależnieniem
Olanzapiny nie ma w wykazie substancji psychotropowych i środków odurzających. W sensie prawnym nie jest psychotropem, a recepta to zwykłe Rp bez szczególnych ograniczeń przewidzianych dla takich substancji. Potocznie słowo psychotrop obejmuje wszystkie leki psychiatryczne, stąd częste pytanie.
ChPL nie opisuje uzależnienia od olanzapiny. Odnotowuje natomiast rzadkie (od 0,01% do 0,1%) ostre objawy po nagłym przerwaniu: pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.
OLZ-09 Kończenie i zmiana leczenia pod kontrolą lekarza
Przy planowanym zakończeniu leczenia ChPL zaleca rozważenie stopniowego zmniejszania dawki. Plan ustala lekarz, który ocenia też ryzyko nawrotu psychozy lub manii. Objawy po nagłym przerwaniu, takie jak lęk czy bezsenność, mogą przypominać pogorszenie choroby, dlatego każdą zmianę samopoczucia zgłaszaj lekarzowi.
Zmiana na inny lek przeciwpsychotyczny, na przykład kwetiapinę, to decyzja psychiatry. Wymaga oceny skuteczności dotychczasowego leczenia i profilu działań niepożądanych obu substancji.
OLZ-10 Zamienniki: nazwy handlowe i postaci
Wśród nich są Zolafren i preparaty z nazwą substancji w tytule, np. Olanzapina Viatris. W rejestrze są też m.in. Zyprexa, Zyprexa Velotab, Zolafren-Swift, Olanzin, Olazax, Ranofren, Zalasta, Zolaxa i Egolanza. Postać do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu ma kategorię Rpz i stosuje się ją w innym trybie niż tabletki.
Zamiennik w aptece musi mieć tę samą substancję, moc i postać. Zmianę postaci, na przykład z tabletek powlekanych na tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej, uzgodnij z lekarzem. Dawkę ustala lekarz.
- tabletki i tabletki powlekane: 2,5; 5; 7,5; 10; 15 i 20 mg;
- tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej: 5; 7,5; 10; 15 i 20 mg;
- kapsułki twarde: 5; 7,5 i 10 mg;
- proszek do roztworu do wstrzykiwań: 10 mg;
- zawiesina do wstrzykiwań o przedłużonym uwalnianiu: 210, 300 i 405 mg (Rpz).
OLZ-11 Wniosek o e-receptę przy leczeniu już prowadzonym
Przyjmujesz olanzapinę z zalecenia psychiatry i masz dokumentację? Możesz złożyć wniosek o e-receptę psychiatryczną na kontynuację. Droga jest jedna: formularz z wywiadem, ocena lekarza (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301) i ewentualne pytania na czacie. Nie ma u nas wideo ani rozmów telefonicznych.
Usługa obejmuje wyłącznie przedłużenie leczenia już ustalonego. Diagnoza, pierwszy dobór leku, zmiana substancji albo nasilenie objawów to sprawa dla psychiatry na wizycie. Lekarz może poprosić o dokumentację lub odmówić. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.
Olanzapina nie należy do substancji psychotropowych, więc nie obejmuje jej 30-dniowy termin realizacji z art. 96a ust. 7 pkt 4 Prawa farmaceutycznego. Termin realizacji e-recepty nie może przekroczyć 365 dni; odrębne terminy dotyczą antybiotyków (7 dni) oraz środków odurzających i substancji psychotropowych (30 dni).
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zolafren (URPL)
- Ulotka dla pacjenta Zolafren (URPL)
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. 2026 poz. 612)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz.U. 2024 poz. 1139)
Przebieg wniosku
01
Arkusz otwiera się z wpisaną nazwą
Rubryka preparatu jest wypełniona wstępnie wartością: Olanzapina. Możesz ją zmienić.
02
Uzupełniasz wywiad i załączniki
Podajesz choroby towarzyszące, uczulenia oraz pozostałe leki. Możesz dołączyć wynik badania.
03
Opłacasz konsultację
Pozycja cennika wynosi 250,00 zł; płatność następuje po wypełnieniu arkusza.
04
Lekarz rozpatruje wniosek
Lekarz może dopytać na czacie. Wystawiony dokument uruchamia wysyłkę kodu e-mailem.
Decyzję o recepcie na Olanzapina podejmuje lekarz. Opłata dotyczy jego pracy nad wnioskiem, więc przy odmowie nie podlega zwrotowi.
Dane placówki
Rejestr
Podmiot leczniczy wpisany do RPWDL pod nr 000000307381 (zakład leczniczy: MEDINOW CENTRUM MEDYCZNE, REGON 54482584800013).
Lekarz
lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301.
Realizacja
Lekarz może dopytać na czacie, a o recepcie decyduje sam.
Opłata
Płacisz za ocenę lekarza, nie za dokument; przy odmowie opłata nie podlega zwrotowi.
Pytania i odpowiedzi: Olanzapina
W jakich chorobach stosuje się olanzapinę?
Według ChPL olanzapina leczy schizofrenię, także długoterminowo u osób, które dobrze odpowiedziały na początku leczenia, oraz średnio nasilone i ciężkie epizody manii. Jeśli epizod manii dobrze reagował na olanzapinę, lek służy też zapobieganiu nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej. ChPL nie zaleca jej osobom poniżej 18 lat ani w psychozie związanej z otępieniem.
Ile trzeba czekać na efekt olanzapiny?
ChPL mówi, że poprawa przy lekach przeciwpsychotycznych może przyjść po kilku dniach albo kilku tygodniach i w tym czasie stan pacjenta trzeba uważnie monitorować. W badaniach nad manią olanzapina skuteczniej niż placebo zmniejszała objawy po trzech tygodniach. Senność pojawia się wcześniej, ale to działanie niepożądane, a nie dowód działania leczniczego.
Czy od olanzapiny można się uzależnić i czy to psychotrop?
ChPL nie opisuje uzależnienia, a olanzapiny nie ma w wykazie substancji psychotropowych, więc wydaje się ją na zwykłą receptę Rp. Rzadko, u 0,01-0,1% osób, po nagłym przerwaniu zgłaszano pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty. To powód, by kończyć leczenie według planu lekarza, a nie z dnia na dzień.
Alkohol w trakcie leczenia olanzapiną: co mówi ChPL?
ChPL wymaga ostrożności u osób pijących alkohol, bo olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy. Alkohol nasila senność i zawroty głowy, a przy spadkach ciśnienia podczas wstawania zwiększa ryzyko upadku. Dotyczy to także łączenia z innymi lekami uspokajającymi. Zanim wypijesz alkohol w trakcie leczenia, porozmawiaj o tym z lekarzem prowadzącym.
Jak bardzo olanzapina wpływa na wagę?
Wyraźnie. Po około 47 dniach leczenia co najmniej 7% wagi wyjściowej przybrało 22,2% pacjentów, a po 48 tygodniach już 64,4%. Często rośnie też apetyt, cholesterol, triglicerydy i glukoza. ChPL zaleca ważenie przed leczeniem, po 4, 8 i 12 tygodniach, a potem co kwartał oraz badanie glukozy i lipidów w ustalonym rytmie.
Jak odstawić olanzapinę bez ryzyka?
Wyłącznie razem z lekarzem. Przy planowanym zakończeniu leczenia ChPL zaleca rozważenie stopniowego zmniejszania dawki, a nagłe przerwanie może dać pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk lub nudności. Lekarz ocenia też ryzyko nawrotu psychozy albo manii. Jeśli chcesz zakończyć leczenie z powodu wagi lub senności, powiedz o tym na wizycie zamiast przerywać samodzielnie.
Czy receptę na olanzapinę można załatwić online?
Możesz złożyć wniosek online, jeśli kontynuujesz leczenie ustalone przez psychiatrę i masz na to dokumentację. Składasz formularz z wywiadem, wniosek ocenia lekarz, a pytania dodatkowe padają na czacie. Lekarz może odmówić, a pierwszego doboru leku nie prowadzimy. Olanzapiny nie kupisz bez recepty; tabletki z nielegalnych źródeł mogą być podrobione i mieć nieznany skład.
Pozostałe karty
Karta opisuje procedurę i nie zastępuje decyzji lekarskiej. Poza jej zakresem pozostaje dawkowanie oraz sposób stosowania preparatu: o tym rozstrzyga lekarz. Bezpośrednie zagrożenie życia wymaga wezwania pomocy pod numerem 112.
Redakcja receptlab24 · Nadzór merytoryczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301