receptlab24 Złóż wniosek

receptlab24 · Leki · Zestawienie ADHD/TAB: trzy pozycje, leki na ADHD stymulujące i niestymulujące

Zestawienie ADHD/TAB: trzy pozycje, leki na ADHD stymulujące i niestymulujące

Leki na ADHD w tym zestawieniu to trzy substancje stosowane w Polsce: metylofenidat (np. Medikinet, Concerta) i lisdeksamfetamina (Elvanse) z grupy leków stymulujących oraz atomoksetyna (np. Auroxetyn) z grupy niestymulujących. Stymulanty są substancjami psychotropowymi grupy II-P i wydaje się je na receptę Rpw, atomoksetyna ma kategorię Rp i nie jest na wykazie substancji psychotropowych. Leczenie zaczyna specjalista po postawieniu diagnozy, a online można je wyłącznie kontynuować.

Opracowanie
Redakcja receptlab24 · Nadzór merytoryczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301
Publikacja
2026-11-22

ADHD/TAB: trzy substancje, dwie kategorie wydania

Tabela opiera się na rejestrze URPL i na Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) produktu referencyjnego każdej substancji. Inne preparaty tej samej substancji mogą mieć inne wskazania, moce i postaci, dlatego przy konkretnym leku liczy się jego własna ChPL.

Główny podział: ADHD-01 i ADHD-02 to leki stymulujące, ADHD-03 to lek niestymulujący. Różnią się mechanizmem, ryzykiem nadużycia i zasadami wystawiania recepty.

KodSubstancjaNazwy w obrocie (przykłady)TypKategoria wydaniaDorośli w ChPL produktu referencyjnegoPostaci
ADHD-01MetylofenidatMedikinet, Medikinet CR, Concerta, Mindetra, Symkinet MRMetylofenidat to lek stymulującyRpw, substancja psychotropowa grupy II-PChPL Medikinet 5 mg mówi, że lek nie jest przeznaczony dla dorosłych z ADHD; inne preparaty metylofenidatu mają własne ChPLTabletki, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, tabletki do rozgryzania i żucia
ADHD-02LisdeksamfetaminaElvanse, Eldefab, Lysmi, Lisdexamfetamine AristoLisdeksamfetamina to lek stymulującyRpw, substancja psychotropowa grupy II-PChPL Elvanse obejmuje dorosłych, u których objawy ADHD występowały w dzieciństwieKapsułki twarde 20, 30, 40, 50, 60 i 70 mg
ADHD-03AtomoksetynaAuroxetyn, Atofab, Kamaptin, Konaten, Atomoksetyna MediceAtomoksetyna to lek niestymulującyRp, atomoksetyna nie jest na wykazie substancji psychotropowychChPL Auroxetyn obejmuje dzieci od 6 lat, młodzież i dorosłychKapsułki twarde i tabletki powlekane

Mechanizm działania: noradrenalina i dopamina

Metylofenidat pobudza ośrodkowy układ nerwowy, silniej wpływając na psychikę niż na aktywność ruchową. ChPL zaznacza, że mechanizm nie został do końca poznany; przypuszcza się, że lek blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy i zwiększa uwalnianie tych neuroprzekaźników. Według ChPL Medikinet efekt jest widoczny w ciągu godziny od przyjęcia, jeśli dawka jest odpowiednia.

Lisdeksamfetamina to prolek: sama nie działa, dopiero po wchłonięciu przekształca się, głównie w krwinkach czerwonych, w deksamfetaminę. ChPL Elvanse zaznacza, że mechanizm nie został w pełni wyjaśniony; uważa się, że deksamfetamina blokuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy i zwiększa ich uwalnianie. Więcej o tym preparacie: karta Elvanse.

Atomoksetyna działa inaczej. To wysoce selektywny inhibitor transportera noradrenaliny; według ChPL przypuszcza się, że nie wpływa bezpośrednio na nośniki serotoniny ani dopaminy. Dlatego zaliczana jest do leków niestymulujących.

Postać leku ma znaczenie praktyczne. Metylofenidat występuje zarówno w tabletkach o natychmiastowym uwalnianiu, jak i w postaciach o przedłużonym albo zmodyfikowanym uwalnianiu, w których substancja uwalnia się stopniowo. Wybór postaci, mocy i pory przyjmowania należy do lekarza prowadzącego, a zmiana preparatu na inny to decyzja, którą podejmuje specjalista.

Czy leki na ADHD uzależniają: stymulanty kontra atomoksetyna

Przy stymulantach ChPL mówi o ryzyku wprost. Przewlekłe nadużywanie metylofenidatu może prowadzić do znacznej tolerancji i uzależnienia psychicznego, a przypadki nadużywania i uzależnienia opisywano dużo częściej dla postaci o natychmiastowym uwalnianiu. ChPL Elvanse wymaga, by przed leczeniem lekarz ocenił ryzyko nadużywania, i zaznacza, że ryzyko stosowania niezgodnego z zaleceniami może być większe u dorosłych, zwłaszcza młodych, niż u dzieci.

Odstawienie stymulantu też wymaga nadzoru. Przerwanie metylofenidatu może ujawnić depresję albo przewlekłą nadaktywność. Po nadużywaniu amfetaminy jako objawy odstawienia zgłaszano zmęczenie i depresję.

Według ChPL Auroxetyn atomoksetyna nie jest środkiem psychostymulującym ani pochodną amfetaminy, a w badaniu nad możliwością nadużywania u dorosłych nie dawała wzorca odpowiedzi sugerującego działanie stymulujące lub euforyzujące. W programie badań nie opisano też wyraźnych objawów jej odstawienia. ChPL metylofenidatu wskazuje, że u osób z wysokim ryzykiem nadużywania substancji należy rozważyć leczenie inne niż pobudzające.

Wniosek praktyczny: lek stymulujący przyjmowany zgodnie z zaleceniem lekarza to co innego niż nadużywanie, ale ryzyko istnieje i dlatego te substancje mają kategorię Rpw. Leków na ADHD nie kupisz legalnie bez recepty, także jako dorosły, a tabletki z nielegalnych źródeł mogą być podróbką o nieznanym składzie.

Przeciwwskazania, kontrola i prowadzenie auta

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane razem z inhibitorami MAO (przy metylofenidacie: nieselektywnymi i nieodwracalnymi) oraz przez 14 dni od ich odstawienia. Wspólne są też przeciwwskazania sercowo-naczyniowe, jaskra (przy atomoksetynie jaskra z wąskim kątem) i guz chromochłonny.

Ponadto ChPL wymienia m.in.:

  • metylofenidat: nadczynność tarczycy, obecna lub przebyta ciężka depresja, skłonności samobójcze, objawy psychotyczne, mania, schizofrenia, niekontrolowana choroba afektywna dwubiegunowa typu I, choroby naczyń mózgowych;
  • lisdeksamfetamina: nadczynność tarczycy niezależnie od nasilenia, stany pobudzenia, zaawansowana miażdżyca, umiarkowane lub ciężkie nadciśnienie;
  • atomoksetyna: ciężkie zaburzenia sercowo-naczyniowe i naczyń mózgowych; łączenie z SSRI, SNRI, tryptanami czy opioidami może wywołać zespół serotoninowy; u dzieci i młodzieży w badaniach zachowania samobójcze zdarzały się częściej niż przy placebo, u dorosłych różnicy nie stwierdzono;
  • kontrola: przy wszystkich trzech substancjach ChPL każe zapisywać ciśnienie i tętno po każdej zmianie dawki i co najmniej raz na 6 miesięcy; przy metylofenidacie i lisdeksamfetaminie także stan psychiczny ocenia się po każdej zmianie dawki i nie rzadziej niż raz na 6 miesięcy;
  • alkohol: przy metylofenidacie ChPL zaleca powstrzymanie się od alkoholu; dla lisdeksamfetaminy dane o interakcji z alkoholem są ograniczone, co nie jest zgodą na łączenie;
  • auto: metylofenidat i lisdeksamfetamina mogą w umiarkowanym stopniu zaburzać prowadzenie pojazdów, atomoksetyna ma wpływ niewielki; przy zawrotach głowy, senności czy zaburzeniach widzenia nie prowadzisz.

Refundacja i koszt: od czego zależą

Koszt leku na ADHD w aptece zależy od substancji, postaci, mocy, wielkości opakowania i od tego, czy dany preparat jest refundowany. Refundacja nie jest cechą substancji, tylko konkretnego produktu na liście leków refundowanych, a jej warunki mogą zależeć od wskazania i wieku pacjenta.

Nie podajemy tu kwot, bo zależą od apteki i aktualnej listy refundacyjnej. Status konkretnego preparatu i poziom odpłatności potwierdzi farmaceuta albo lekarz prowadzący. Opłata za ocenę wniosku w naszej usłudze to osobna pozycja, pokazana przy przycisku, i nie obejmuje ceny leku.

Jak długo trwa leczenie ADHD lekami

ChPL nie przewidują leczenia z założenia dożywotniego, ale nie wyznaczają też sztywnego końca. ChPL Elvanse mówi, że ADHD może wymagać długotrwałego leczenia; przy stosowaniu ponad 12 miesięcy lekarz ocenia przydatność leku co najmniej raz na rok i rozważa próbne odstawienie, najlepiej w czasie urlopu lub wakacji.

ChPL Auroxetyn: czas leczenia nie musi być nieograniczony, a konieczność dalszego stosowania ocenia się po roku, zwłaszcza przy trwałej dobrej odpowiedzi. ChPL metylofenidatu u dzieci i młodzieży: leczenie nie powinno i nie musi być bezterminowe, zwykle kończy się w okresie pokwitania lub po nim, a próbę odstawienia zaleca się co najmniej raz w roku.

Jeśli po ustaleniu dawki objawy nie poprawią się w ciągu miesiąca, ChPL metylofenidatu i lisdeksamfetaminy każą przerwać leczenie. Więcej o tym, jak wygląda rozpoznanie u osób dorosłych, znajdziesz w opracowaniu ADHD u dorosłych.

Kontynuacja: recepta Rpw i wniosek online

Pierwszy krok to zawsze specjalista. ChPL wymagają, by rozpoznanie opierało się na pełnym wywiadzie i kryteriach DSM lub ICD, a u dorosłych na potwierdzeniu objawów z dzieciństwa. Leczenie atomoksetyną rozpoczyna lekarz specjalista w leczeniu ADHD, np. psychiatra, a lisdeksamfetaminą specjalista doświadczony w terapii zaburzeń zachowania.

Online przedłużamy wyłącznie leczenie już ustalone i udokumentowane. Wypełniasz formularz z wywiadem i dołączasz dokumentację, wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301), pytania dodatkowe trafiają na czat. Lekarz może odmówić. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.

Przy metylofenidacie i lisdeksamfetaminie (grupa II-P) obowiązują trzy liczby z przepisów, a ostatni punkt dotyczy atomoksetyny:

  • 3 miesiące: receptę bez badania na kontynuację można wystawić, jeżeli od ostatniego zbadania pacjenta minęły nie więcej niż 3 miesiące; lekarz weryfikuje też historię leczenia;
  • 90 dni: recepta może obejmować ilość na maksymalnie 90 dni stosowania, a lekarz może wystawić do 3 recept na następujące po sobie okresy, łącznie do 90 dni;
  • 30 dni: tyle wynosi termin realizacji recepty na substancję psychotropową, także e-recepty.
  • atomoksetyna: jako lek Rp spoza wykazu substancji psychotropowych nie podlega tym trzem ograniczeniom, ale zasada kontynuacji z dokumentacją obowiązuje tak samo. Szczegóły ścieżki: e-recepta psychiatryczna.

Substancje z tej grupy

Metylofenidat lek stosowany w ADHD Metylofenidat: lek pobudzający stosowany w ADHD, recepta Rpw (grupa II-P)
Atomoksetyna lek stosowany w ADHD Atomoksetyna: niestymulujący lek na receptę stosowany w leczeniu ADHD

Pytania i odpowiedzi

Czy ADHD da się leczyć lekami i jakie to substancje?

Tak. W tym zestawieniu są trzy substancje stosowane w Polsce: metylofenidat (np. Medikinet, Concerta), lisdeksamfetamina (Elvanse) i atomoksetyna (np. Auroxetyn, Kamaptin). Pierwsze dwie działają pobudzająco, trzecia nie. ChPL wszystkich trzech substancji traktują lek jako część kompleksowego programu leczenia, obok działań psychologicznych, edukacyjnych i społecznych, a nie jako jedyną metodę.

Czy leki stymulujące na ADHD grożą uzależnieniem?

Przy nadużywaniu tak. ChPL metylofenidatu opisuje tolerancję i uzależnienie psychiczne po przewlekłym nadużywaniu, częściej przy postaciach o natychmiastowym uwalnianiu, a ChPL Elvanse każe ocenić ryzyko przed leczeniem. Dlatego oba leki mają kategorię Rpw. Atomoksetyna nie jest substancją psychotropową, a w badaniach nie opisano wyraźnych objawów jej odstawienia.

Które substancje ChPL dopuszcza u dorosłych z ADHD?

W ChPL produktów referencyjnych dorosłych obejmują atomoksetyna (Auroxetyn) oraz lisdeksamfetamina (Elvanse), ta druga u osób z objawami ADHD w dzieciństwie. ChPL Medikinet 5 mg mówi, że ten preparat nie jest przeznaczony dla dorosłych; inne produkty metylofenidatu mają własne ChPL. W każdym przypadku u dorosłego trzeba potwierdzić objawy z dzieciństwa.

Czy leki na ADHD są refundowane, także dla dorosłych?

To zależy od konkretnego preparatu i wskazania, nie od samej substancji. Refundacja dotyczy produktów z listy leków refundowanych, a jej warunki mogą zależeć od wskazania i wieku pacjenta. Aktualny status preparatu i poziom odpłatności potwierdzi farmaceuta albo lekarz prowadzący. Kwot nie podajemy, bo zmieniają się razem z listą refundacyjną.

Leki na ADHD w aptece: od czego zależy cena opakowania?

Od substancji, postaci (tabletki, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu), mocy, wielkości opakowania i refundacji. Ten sam metylofenidat w postaci o przedłużonym uwalnianiu może kosztować inaczej niż w tabletkach. Opłata za ocenę wniosku przez lekarza w naszej usłudze nie obejmuje ceny leku: lek kupujesz w aptece na podstawie wystawionej recepty.

Jak metylofenidat, lisdeksamfetamina i atomoksetyna działają w mózgu?

Według ChPL metylofenidat i deksamfetamina, w którą organizm przekształca lisdeksamfetaminę, najprawdopodobniej blokują wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy i zwiększają ich uwalnianie, choć mechanizm nie został do końca poznany. Atomoksetyna selektywnie hamuje transporter noradrenaliny i, jak się przypuszcza, nie działa bezpośrednio na nośniki dopaminy. Według ChPL Medikinet efekt metylofenidatu widać w ciągu godziny od przyjęcia, jeśli dawka jest odpowiednia.

Strona pełni funkcję informacyjną i nie zastępuje decyzji lekarskiej. O rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz znający Twój stan. Bezpośrednie zagrożenie życia wymaga wezwania pomocy pod numerem 112.