receptlab24 Złóż wniosek

receptlab24 · Badania · PSY-C9

Karta PTSD: co to znaczy zespół stresu pourazowego i jak się go leczy

PTSD to zespół stresu pourazowego: zaburzenie, które rozwija się po zdarzeniu zagrażającym życiu lub zdrowiu i obejmuje nawracające wspomnienia, unikanie oraz nadmierną czujność. Podstawą leczenia jest psychoterapia skoncentrowana na traumie. Leki, np. sertralina lub paroksetyna, pełnią rolę wspomagającą.

Sygnatura
PSY-C9
Opracowanie
Redakcja receptlab24 · Nadzór merytoryczny: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn), PWZ 3211301
Publikacja
2026-11-12
Aktualizacja
2026-11-12
Spis treści
  1. PTSD/01 Rozwinięcie skrótu i definicja
  2. PTSD/02 Objawy w czterech grupach
  3. PTSD/03 Kiedy pojawiają się objawy i jak wyglądają u dzieci
  4. PTSD/04 Skutki dla snu, ciała i codziennego życia
  5. PTSD/05 Przyczyny i czynniki ryzyka
  6. PTSD/06 Co współwystępuje z zespołem stresu pourazowego
  7. PTSD/07 Diagnoza: kto ją stawia i jak przebiega
  8. PTSD/08 Dostęp w NFZ i pierwsza wizyta
  9. PTSD/09 Leczenie: psychoterapia i leki w zestawieniu
  10. PTSD/10 Jak wybrać terapeutę i czego się spodziewać
  11. PTSD/11 Leki na PTSD: bezpieczeństwo według ChPL
  12. PTSD/12 Pilna pomoc: progi alarmowe i numery
  13. PTSD/13 Leczenie online: zakres i granice
  14. PTSD/14 Pierwsze tygodnie po zdarzeniu: punkty kontrolne
  15. Źródła

PTSD/01 Rozwinięcie skrótu i definicja

Skrót PTSD pochodzi od angielskiego post-traumatic stress disorder. Po polsku mówimy o zespole stresu pourazowego. W ChPL sertraliny ta sama pozycja nazywa się „zespołem lęku pourazowego”, a w ChPL paroksetyny „zaburzeniem stresowym pourazowym”. To trzy nazwy jednego rozpoznania.

Kody: ICD-10 F43.1, ICD-11 6B40. ICD-11 wyodrębnia też złożone PTSD (6B41). Obejmuje ono dodatkowo trwałe trudności w regulacji emocji, negatywny obraz siebie i problemy w relacjach. Rozwija się zwykle po traumie długotrwałej lub powtarzanej, np. po latach przemocy w rodzinie.

Warunek wstępny rozpoznania to zdarzenie traumatyczne: bezpośrednie doświadczenie albo bycie świadkiem sytuacji zagrażającej życiu, ciężkiego urazu lub przemocy seksualnej. Przykłady: wypadek drogowy, napaść, działania wojenne, katastrofa, gwałt, nagła śmierć bliskiej osoby w dramatycznych okolicznościach, poród z zagrożeniem życia.

PTSD/02 Objawy w czterech grupach

Klasyfikacja DSM-5 dzieli objawy na cztery grupy. Do rozpoznania muszą trwać dłużej niż miesiąc i wyraźnie utrudniać funkcjonowanie w pracy, w domu lub w relacjach. Nie każdy objaw musi wystąpić. Liczy się obraz całości i to, jak bardzo objawy zmieniły twoje życie po zdarzeniu.

  • Ponowne przeżywanie: natrętne wspomnienia, koszmary, flashbacki, czyli wrażenie, że zdarzenie dzieje się teraz; silna reakcja ciała na bodźce przypominające traumę, np. zapach, dźwięk, miejsce.
  • Unikanie: omijanie miejsc, ludzi, rozmów i myśli związanych ze zdarzeniem.
  • Zmiany w myśleniu i nastroju: poczucie winy lub wstydu, przekonanie, że świat jest całkowicie niebezpieczny, odcięcie od bliskich, trudność w odczuwaniu radości, luki w pamięci dotyczące zdarzenia.
  • Nadmierne pobudzenie: ciągła czujność, wzmożona reakcja przestrachu, drażliwość, wybuchy złości, kłopoty z koncentracją i snem, zachowania ryzykowne.

PTSD/03 Kiedy pojawiają się objawy i jak wyglądają u dzieci

Objawy zwykle zaczynają się w pierwszych miesiącach po zdarzeniu. Mogą też ujawnić się z opóźnieniem, nawet po latach, np. po kolejnym stresującym wydarzeniu albo w rocznicę traumy. Silna reakcja w pierwszych dniach po zdarzeniu jest częsta i sama w sobie nie oznacza PTSD; u wielu osób stopniowo wygasa.

U dzieci PTSD często widać w zabawie, która powtarza motyw zdarzenia, w lęku przed rozstaniem z opiekunem, w koszmarach bez wyraźnej treści i w cofaniu się w rozwoju, np. powrocie moczenia nocnego.

Napady silnego lęku z kołataniem serca i dusznością bywają częścią PTSD, ale mogą też być osobnym problemem. Różnice opisuje karta o ataku paniki.

PTSD/04 Skutki dla snu, ciała i codziennego życia

Przewlekła czujność obciąża organizm. Typowe są trudności z zasypianiem, częste wybudzenia i koszmary, po których trudno wrócić do snu. Pojawiają się napięcie mięśni, bóle głowy, dolegliwości żołądkowe i zmęczenie w ciągu dnia. Spada koncentracja, rośnie drażliwość, a konflikty w pracy i w domu stają się częstsze. Część osób zaczyna unikać jazdy samochodem, tłumu, wiadomości albo kontaktu z ludźmi, przez co świat stopniowo się zawęża. Te skutki są częścią zaburzenia i zwykle słabną wraz z leczeniem objawów podstawowych.

PTSD/05 Przyczyny i czynniki ryzyka

Trauma jest warunkiem koniecznym, ale nie wystarczającym. PTSD rozwija się u części osób narażonych. Znaczenie mają cechy zdarzenia, osoby i tego, co dzieje się po nim.

  • Zdarzenie: przemoc ze strony innego człowieka, zwłaszcza seksualna; długi czas trwania; powtarzalność; poczucie bezradności; zagrożenie życia bliskiej osoby.
  • Historia: wcześniejsze traumy, szczególnie w dzieciństwie; wcześniejsze zaburzenia lękowe lub depresyjne.
  • Reakcja w trakcie: silna dysocjacja, czyli poczucie odrealnienia w czasie zdarzenia.
  • Okres po zdarzeniu: brak wsparcia, kolejne stresory, np. utrata pracy, postępowanie sądowe, przewlekły ból po urazie.
  • Zawody o większej ekspozycji: ratownicy, strażacy, policjanci, żołnierze, personel medyczny.

PTSD/06 Co współwystępuje z zespołem stresu pourazowego

PTSD rzadko występuje samo. Często towarzyszą mu depresja, inne zaburzenia lękowe i nadużywanie alkoholu. Alkohol bywa sposobem na zaśnięcie i wyciszenie, ale w dłuższym okresie pogarsza sen i nasila objawy. Jeśli dominuje obniżony nastrój, brak energii i utrata zainteresowań, sprawdź kartę depresji. U osób po traumie z dzieciństwa trzeba też odróżnić PTSD od zaburzeń osobowości, opisanych w karcie borderline.

PTSD/07 Diagnoza: kto ją stawia i jak przebiega

Rozpoznanie stawia psychiatra albo psycholog kliniczny na podstawie wywiadu. Nie ma badania laboratoryjnego ani obrazowego, które wykaże PTSD. Specjalista pyta o zdarzenie, objawy, czas ich trwania oraz wpływ na pracę, relacje i sen.

  • Wywiad kliniczny i ocena ryzyka, w tym myśli samobójczych.
  • Kwestionariusze przesiewowe albo wywiady ustrukturyzowane, jeśli specjalista je stosuje.
  • Różnicowanie: ostra reakcja na stres, zaburzenia adaptacyjne, depresja, inne zaburzenia lękowe, skutki urazu głowy.
  • Ocena chorób współistniejących i używania substancji.

PTSD/08 Dostęp w NFZ i pierwsza wizyta

Do psychiatry w NFZ idziesz bez skierowania. Do psychologa również, od 17 września 2025 r. Psychoterapia w poradni wymaga skierowania z planem leczenia od psychiatry albo innego lekarza ubezpieczenia, który rozpoznał zaburzenie z zakresu F00-F99. Dorośli z obszaru działania centrum zdrowia psychicznego mogą zgłosić się tam bez skierowania i bez zapisu. Dzieci i młodzież trafiają do psychologa, psychoterapeuty i psychiatry bez skierowania. Czas oczekiwania zależy od placówki.

Na pierwszej wizycie nie musisz opowiadać szczegółów traumy. Możesz powiedzieć, że temat jest dla ciebie trudny, i ustalić tempo ze specjalistą. Weź ze sobą listę przyjmowanych leków i dokumentację z wcześniejszego leczenia.

PTSD/09 Leczenie: psychoterapia i leki w zestawieniu

Pierwszym wyborem jest psychoterapia skoncentrowana na traumie. Pracuje się w niej bezpośrednio ze wspomnieniem zdarzenia i jego znaczeniem, w kontrolowanym tempie. Leki dołącza się, gdy objawy są nasilone, gdy terapia nie jest dostępna albo gdy współistnieje depresja.

KodForma leczeniaOpisUwagi
P-01Terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie (TF-CBT)TF-CBT obejmuje m.in. ekspozycję przedłużoną i terapię przetwarzania poznawczego: stopniowe zmierzenie się ze wspomnieniem i zmianę przekonań, które powstały po traumie.TF-CBT jest zalecana jako leczenie pierwszego wyboru.
P-02EMDREMDR to terapia odwrażliwiania za pomocą ruchów gałek ocznych: praca ze wspomnieniem połączona z naprzemienną stymulacją.EMDR to uznana metoda leczenia PTSD.
L-01Sertralina (SSRI, Rp)Sertralina ma w ChPL wskazanie: zespół lęku pourazowego (PTSD). W obrocie są tabletki 25, 50, 100 i 150 mg.Sertraliny nie stosuje się u osób poniżej 18 lat, z wyjątkiem zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego w wieku 6-17 lat.
L-02Paroksetyna (SSRI, Rp)Paroksetyna ma w ChPL wskazanie: zaburzenie stresowe pourazowe. W obrocie są tabletki 20 i 40 mg.Paroksetyny nie powinno się stosować u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat.

PTSD/10 Jak wybrać terapeutę i czego się spodziewać

Psychoterapię skoncentrowaną na traumie prowadzi terapeuta przeszkolony w danej metodzie. Zapytaj o to wprost przed rozpoczęciem. Przy złożonym PTSD terapia zwykle zaczyna się od etapu stabilizacji, czyli nauki regulacji emocji i budowania poczucia bezpieczeństwa, a dopiero potem przechodzi do pracy ze wspomnieniem. Przejściowe nasilenie emocji po trudnej sesji jest częste; omów je z terapeutą.

PTSD/11 Leki na PTSD: bezpieczeństwo według ChPL

Dawkę i czas leczenia ustala psychiatra. Poprawa po lekach z grupy SSRI nie przychodzi od pierwszej tabletki: ChPL sertraliny zaznacza, że może nie nastąpić w ciągu kilku pierwszych tygodni leczenia lub dłużej. Więcej o substancji: sertralina - wskazania i ostrzeżenia.

  • Ostrzeżenie z ChPL 4.4: w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej u osób przed 25. rokiem życia. Gdy to zauważysz, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Dobrze, jeśli bliska osoba wie o tym ryzyku i zwraca uwagę na nietypowe zmiany w zachowaniu.
  • Inhibitory MAO: łączenie sertraliny lub paroksetyny z inhibitorami MAO jest przeciwwskazane z powodu ryzyka zespołu serotoninowego. Przeciwwskazany jest też pimozyd, a przy paroksetynie dodatkowo tiorydazyna.
  • Działania niepożądane sertraliny zgłaszane w badaniach u dorosłych bardzo często, czyli u co najmniej 1 na 10 osób: nudności (24%), bóle głowy (21%), bezsenność (19%), biegunka (18%), suchość w ustach (14%), senność (13%), zawroty głowy (11%).
  • Odstawienie: objawy odstawienia są częste, zwłaszcza po nagłym przerwaniu leczenia. W badaniach sertraliny zgłosiło je 23% osób odstawiających lek wobec 12% osób, które go kontynuowały. Lek odstawia się stopniowo, według zaleceń lekarza.
  • Alkohol: ChPL obu leków nie zaleca picia alkoholu w trakcie leczenia.

PTSD/12 Pilna pomoc: progi alarmowe i numery

Po traumie myśli o śmierci, poczucie beznadziei i chęć „wyłączenia się” pojawiają się częściej, niż się o tym mówi. Nie czekaj z nimi do kolejnej wizyty. Pilnej pomocy szukaj, gdy:

  • masz myśli samobójcze, zwłaszcza z planem;
  • doszło do samouszkodzenia albo przedawkowania;
  • flashbacki są tak silne, że tracisz kontakt z otoczeniem i możesz zrobić krzywdę sobie lub innym;
  • po rozpoczęciu leku albo zmianie dawki lęk i niepokój gwałtownie narastają.
  • Numery: 116 123 - telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie; 800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo, bezpłatnie; 116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo; 112 - bezpośrednie zagrożenie życia, także gdy sprawca przemocy nadal ci zagraża.

PTSD/13 Leczenie online: zakres i granice

Online nie postawimy rozpoznania PTSD i nie poprowadzimy psychoterapii. Możemy wyłącznie kontynuować leczenie farmakologiczne, które ustalił już psychiatra i które opisuje dokumentacja medyczna.

  • Wniosek składasz przez formularz z wywiadem i dołączasz dokumentację, np. kartę informacyjną, zaświadczenie od psychiatry albo wcześniejszą receptę.
  • Wniosek ocenia lekarz; nadzór medyczny: lek. Damian Wojno, PWZ 3211301. Pytania dodatkowe trafiają do ciebie na czacie.
  • Podstawa: art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty pozwala wystawić receptę niezbędną do kontynuacji leczenia bez badania, jeśli uzasadnia to stan zdrowia odzwierciedlony w dokumentacji.
  • Lekarz może odmówić albo odesłać cię do psychiatry, np. przy pogorszeniu, nowych objawach albo potrzebie zmiany leku. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi.
  • Szczegóły ścieżki: kontynuacja recepty psychiatrycznej. O zwolnieniu przy PTSD decyduje lekarz na podstawie stwierdzonych objawów i rozpoznania; może odmówić albo skierować do psychiatry. Zasady: zwolnienie lekarskie.

PTSD/14 Pierwsze tygodnie po zdarzeniu: punkty kontrolne

  • Wróć do stałego rytmu dnia: pora wstawania, posiłki, ruch.
  • Utrzymuj kontakt z bliskimi; nie musisz opowiadać o zdarzeniu, jeśli nie chcesz.
  • Ogranicz alkohol i nie sięgaj po leki uspokajające bez wiedzy lekarza.
  • Wymuszone, szczegółowe opowiadanie o traumie zaraz po zdarzeniu nie jest zalecaną metodą zapobiegania PTSD.
  • Jeśli objawy nie słabną po kilku tygodniach albo narastają, zgłoś się do psychiatry lub psychologa.
  • Jeśli wspierasz bliską osobę: słuchaj bez naciskania na szczegóły, nie oceniaj jej reakcji i pomóż w znalezieniu specjalisty.

Źródła

Pozycja cennika E-Recepta Psychiatryczna: 250,00 zł. Decyzję w sprawie podejmuje lekarz. Złóż wniosek o kontynuację leczenia.

Pytania i odpowiedzi

PTSD - co oznacza ten skrót i czym jest to zaburzenie?

PTSD to angielski skrót od post-traumatic stress disorder, czyli zespołu stresu pourazowego. Zaburzenie rozwija się po zdarzeniu zagrażającym życiu lub zdrowiu, np. wypadku, napaści czy przemocy seksualnej. Obejmuje natrętne wspomnienia i koszmary, unikanie wszystkiego, co przypomina traumę, negatywne zmiany nastroju i ciągłą czujność. Rozpoznanie stawia psychiatra albo psycholog kliniczny.

PTSD: jak długo utrzymują się objawy po traumie?

Objawy PTSD trwają z definicji dłużej niż miesiąc: tego wymaga DSM-5. U części osób słabną w ciągu kolejnych miesięcy, u innych bez leczenia trwają latami i mogą nawracać po nowych stresorach. Psychoterapia skoncentrowana na traumie skraca ten czas i zmniejsza nasilenie objawów, dlatego nie warto czekać, aż przejdzie samo.

Leki na PTSD: co może przepisać psychiatra?

Najczęściej leki z grupy SSRI. Sertralina i paroksetyna mają PTSD w zarejestrowanych wskazaniach. Oba leki wydaje się na receptę (Rp), a dawkę ustala psychiatra. Leki wspierają psychoterapię, nie zastępują jej. W pierwszych tygodniach i po każdej zmianie dawki lęk i myśli samobójcze mogą przejściowo się nasilić, najwyraźniej przed 25. rokiem życia; wtedy od razu skontaktuj się z lekarzem, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Czy z PTSD można dostać zwolnienie lekarskie?

Tak, jeśli objawy powodują niezdolność do pracy, a ocenia ją lekarz. Decyzja zapada na podstawie stwierdzonych objawów i rozpoznania, najlepiej udokumentowanego przez psychiatrę. W naszej usłudze lekarz ocenia wniosek i może odmówić albo skierować cię do psychiatry. Zwolnienie nie zastępuje leczenia; przy przedłużającej się niezdolności do pracy potrzebny jest plan terapii.

Wpis pełni funkcję informacyjną i nie zastępuje decyzji lekarskiej. O rozpoznaniu i leczeniu decyduje lekarz znający Twój stan. Bezpośrednie zagrożenie życia wymaga wezwania pomocy pod numerem 112.